Το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να προσφέρουμε σε έναν έφηβο δεν είναι να του δώσουμε όλες τις απαντήσεις. Είναι να του επιτρέψουμε να τις ανακαλύψει.
Όχι, δεν είναι πρόβλημα. Δεν είναι αποτυχία να μην έχει κάποιος ξεκάθαρη απάντηση στα δεκαεπτά του, ούτε στα είκοσι πέντε. Η επαγγελματική πορεία δεν είναι απόφαση που παίρνεται μία φορά για πάντα. Το πιο χρήσιμο που μπορεί να κάνει ένας γονιός είναι να αλλάξει την ερώτηση, όχι να πιέσει για απάντηση.
Με μια ματιά: τι βοηθά και τι δεν βοηθά;
| Το ζήτημα | Ο έφηβος δεν έχει αποφασίσει τι θέλει να σπουδάσει ή να κάνει |
| Τι δεν είναι | Δεν είναι αποτυχία, δεν είναι έλλειψη φιλοδοξίας, δεν είναι καθυστέρηση, δεν είναι ένδειξη ότι κάτι πάει στραβά |
| Πού συχνά κρύβεται η πίεση | Στην αγωνία του γονέα, όχι στην αδιαφορία του παιδιού |
| Τι βοηθά | Καλύτερες ερωτήσεις, σιωπή μετά την ερώτηση, εμπειρίες αντί για προβλέψεις |
| Τι δεν βοηθά | Επανάληψη της ερώτησης, σύγκριση με άλλα παιδιά, μετατροπή κάθε συζήτησης σε αξιολόγηση |
| Πότε χρειάζεται ειδικός | Όταν η ανησυχία κρατά εβδομάδες και συνοδεύεται από αλλαγές σε ύπνο, διάθεση, όρεξη ή έντονη απομόνωση |
| Πλαίσιο εδώ | Coaching και εκπαίδευση από τη Hellenic NLP Academy. Δεν είναι ψυχοθεραπεία ούτε επαγγελματικός προσανατολισμός με τεστ |
Γιατί η ερώτηση «τι θα γίνεις όταν μεγαλώσεις» δεν βοηθά;
Επειδή ζητά από έναν άνθρωπο να προβλέψει κάτι που ούτε εμείς προβλέψαμε σωστά.
Είναι μια ερώτηση που οι περισσότεροι από εμάς ακούσαμε αμέτρητες φορές. Κάποιοι απαντούσαν «γιατρός», «δικηγόρος», «αστροναύτης». Και αρκετοί έλεγαν απλώς «δεν ξέρω».
Αν κοιτάξουμε σήμερα τη ζωή μας, πόσοι άραγε ακολουθήσαμε τελικά εκείνη την πρώτη απάντηση;
Κι όμως συνεχίζουμε να κάνουμε την ίδια ερώτηση στα παιδιά μας. Στο οικογενειακό τραπέζι. Στις γιορτές. Στον δρόμο για το φροντιστήριο. «Λοιπόν, τι σκέφτεσαι να σπουδάσεις;» «Έχεις αποφασίσει;»
Και κάθε φορά που ο έφηβος απαντά «δεν ξέρω ακόμη», κάτι μέσα στον γονέα σφίγγεται λίγο περισσότερο.
Η ερώτηση δεν ψάχνει πληροφορία. Ψάχνει καθησυχασμό. Και ο έφηβος το καταλαβαίνει.
Είναι πρόβλημα να μην ξέρει στα δεκαεπτά του;
Όχι. Και δεν είναι ούτε στα είκοσι πέντε, ούτε πολλές φορές στα τριάντα.
Η ζωή σπάνια ακολουθεί μια ευθεία γραμμή. Άνθρωποι που σπούδασαν ένα αντικείμενο εργάζονται σήμερα σε ένα τελείως διαφορετικό. Άλλοι ανακαλύπτουν την πραγματική τους κλίση μετά από χρόνια. Άλλοι αλλάζουν πορεία περισσότερες από μία φορές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι απέτυχαν. Σημαίνει ότι εξελίχθηκαν.
Υπάρχει και θεωρητικό υπόβαθρο γι’ αυτό. Ο John Krumboltz, ομότιμος καθηγητής εκπαίδευσης και ψυχολογίας στο Stanford, ανέπτυξε μαζί με τους Al Levin και Kathleen Mitchell τη θεωρία του σχεδιασμένου τυχαίου, και το 2009 δημοσίευσε το «The Happenstance Learning Theory». Η βασική ιδέα: η καριέρα δεν σχεδιάζεται από την αρχή, χτίζεται από απρόβλεπτα γεγονότα που κάποιος αξιοποίησε επειδή ήταν σε κίνηση.
Η επαγγελματική πορεία δεν είναι μια απόφαση που παίρνεται μία φορά για πάντα. Είναι μια διαδρομή που συνεχίζει να διαμορφώνεται.
Πηγή: John D. Krumboltz, «The Happenstance Learning Theory», 2009. Δείτε και το άρθρο μας για το πώς βρίσκει κανείς τον σκοπό του.
Ποιανού είναι πραγματικά το άγχος;
Πολύ συχνά δεν ξεκινά από τον έφηβο. Ξεκινά από εμάς.
Από την ανησυχία μήπως μείνει πίσω. Μήπως κάνει λάθος επιλογή. Μήπως δεν τον καθοδηγήσαμε σωστά. Μήπως δεν έχει μέλλον.
Αυτές οι σκέψεις είναι φυσιολογικές. Γεννιούνται από την αγάπη. Όμως μαζί με την αγάπη γεννιέται και η πίεση, και η πίεση μεταδίδεται.
Ένας έφηβος αντιλαμβάνεται πολύ γρήγορα τον τόνο της φωνής μας. Μπορούμε να του λέμε «πάρε τον χρόνο σου» και εκείνος να ακούει «βιάσου, ανησυχώ».
Γι’ αυτό ο στόχος δεν είναι να πάψουμε να ανησυχούμε. Είναι να μάθουμε να διαχειριζόμαστε τη δική μας αβεβαιότητα χωρίς να τη μεταφέρουμε στα παιδιά μας.
Το παιδί δεν ακούει τα λόγια μας. Ακούει την κατάστασή μας.
Ποια ερώτηση να κάνεις αντί για «τι θέλεις να γίνεις»;
Ρώτησε πώς θα ήθελε να είναι η ζωή του, όχι τι τίτλο θα έχει.
Η δεύτερη ερώτηση έχει απάντηση σε οποιαδήποτε ηλικία. Η πρώτη όχι.
- Σε ποιο περιβάλλον νιώθεις ότι λειτουργείς καλύτερα;
- Προτιμάς να συνεργάζεσαι με ανθρώπους ή να εργάζεσαι πιο ανεξάρτητα;
- Ποιες δραστηριότητες σε κάνουν να χάνεις την αίσθηση του χρόνου;
- Τι σε ενδιαφέρει αρκετά ώστε να θέλεις να μαθαίνεις συνεχώς γι’ αυτό;
- Ποια προβλήματα στον κόσμο θα ήθελες πραγματικά να βοηθήσεις να λυθούν;
Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις ίσως αποκαλύψουν πολύ περισσότερα από έναν επαγγελματικό τίτλο. Γιατί το επάγγελμα είναι ένα μέσο, όχι η ταυτότητα ενός ανθρώπου.
Ποιες τρεις φράσεις αλλάζουν μια συζήτηση;
Μερικές φορές μια διαφορετική πρόταση αρκεί για να δημιουργήσει έναν πιο ασφαλή χώρο.
Η ειλικρίνεια αυτή κάνει κάτι πολύ σημαντικό. Δίνει στον έφηβο την άδεια να μη γνωρίζει ακόμη.
Και η τρίτη φράση κάνει κάτι επιπλέον: μετακινεί τον γονιό από τη θέση του κριτή στη θέση του ανθρώπου που πέρασε από εκεί.
Τι πραγματικά βοηθά έναν νέο άνθρωπο;
Ένας ενήλικας που αντέχει να μη γνωρίζει.
Οι περισσότεροι έφηβοι δεν χρειάζονται άλλη μία διάλεξη. Χρειάζονται κάποιον που μπορεί να ακούσει χωρίς να βιαστεί να διορθώσει. Που αντέχει να μην έχει όλες τις απαντήσεις. Που δεν μετατρέπει κάθε συζήτηση σε αξιολόγηση.
Η πραγματική επικοινωνία δεν ξεκινά όταν δίνουμε συμβουλές. Ξεκινά όταν δημιουργούμε έναν χώρο όπου ο άλλος μπορεί να σκεφτεί δυνατά, χωρίς να φοβάται ότι θα κριθεί.
Πώς μπορεί να βοηθήσει το NLP;
Στην επικοινωνία, όχι στην επιλογή. Το NLP δεν μπορεί να αποφασίσει ποιο επάγγελμα είναι κατάλληλο για έναν νέο άνθρωπο, και δεν είναι εργαλείο επαγγελματικού προσανατολισμού.
Μπορεί όμως να προσφέρει εργαλεία που βοηθούν γονείς και εκπαιδευτικούς να επικοινωνούν πιο αποτελεσματικά:
- Να ακούν πραγματικά.
- Να παρατηρούν όχι μόνο όσα λέγονται, αλλά και όσα μένουν ανείπωτα.
- Να κάνουν ερωτήσεις που ανοίγουν τον διάλογο αντί να τον κλείνουν.
- Να αναγνωρίζουν πότε μιλά η δική τους αγωνία.
Στόχος δεν είναι να βρεθεί η σωστή απάντηση. Στόχος είναι να διατηρηθεί μια σχέση εμπιστοσύνης, μέσα στην οποία το παιδί θα αισθάνεται ασφαλές να ανακαλύπτει τον εαυτό του.
Πώς το εξασκείς σήμερα;
Με μία ερώτηση και με σιωπή. Η σιωπή είναι το δύσκολο μέρος.
1. Διάλεξε μία μόνο από τις ερωτήσεις παραπάνω. Όχι όλες. Μία.
2. Ρώτησέ την σε μια ήρεμη στιγμή, όχι σε ώρα διαβάσματος και όχι μετά από καβγά.
3. Και μετά μείνε σιωπηλός. Μη βιαστείς να συμπληρώσεις τη σιωπή. Μην εξηγήσεις, μην αξιολογήσεις, μη δώσεις λύση. Μερικές φορές τα πιο σημαντικά λόγια εμφανίζονται μόνο όταν κάποιος έχει τον χρόνο να τα ακούσει πρώτα μέσα του.
Συχνές ερωτήσεις γονέων
Είναι πρόβλημα αν ο έφηβος δεν ξέρει τι θέλει να σπουδάσει;
Όχι. Δεν είναι αποτυχία να μην έχει κάποιος ξεκάθαρη απάντηση στα δεκαεπτά του, ούτε στα είκοσι πέντε. Η επαγγελματική πορεία δεν είναι απόφαση που παίρνεται μία φορά για πάντα, αλλά διαδρομή που συνεχίζει να διαμορφώνεται.
Κι αν τελειώσει το σχολείο χωρίς να έχει αποφασίσει;
Δεν χρειάζεται η πρώτη απόφαση να είναι η τελική. Μια πρακτική εμπειρία, μια εθελοντική δράση, μια πρακτική άσκηση ή ένα πρώτο επαγγελματικό βήμα προσφέρουν πληροφορίες που καμία θεωρητική συζήτηση δεν μπορεί να αντικαταστήσει. Οι περισσότεροι άνθρωποι ανακαλύπτουν τι τους ταιριάζει δοκιμάζοντας, όχι προβλέποντας.
Μήπως έτσι του δίνω την άδεια να μην προσπαθεί;
Όχι, γιατί υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «δεν χρειάζεται να ξέρεις ακόμη» και στο «δεν χρειάζεται να κάνεις τίποτα». Η προσπάθεια, η συνέπεια και η διάθεση για εξερεύνηση παραμένουν απαραίτητες. Αυτό που δεν χρειάζεται είναι να έχει αποφασίσει σήμερα ολόκληρη τη ζωή του.
Πότε η αγωνία ενός εφήβου χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Το άγχος πριν από τις εξετάσεις ή μια σημαντική απόφαση είναι φυσιολογικό. Αν όμως η ανησυχία διαρκεί για εβδομάδες, συνοδεύεται από σημαντικές αλλαγές στον ύπνο, στη διάθεση, στην όρεξη ή από έντονη απομόνωση, είναι σημαντικό να ζητηθεί η βοήθεια επαγγελματία ψυχικής υγείας. Το coaching και το NLP λειτουργούν συμπληρωματικά, όχι ως υποκατάστατα της κατάλληλης θεραπευτικής ή ιατρικής φροντίδας.
Τι μπορώ να κάνω ως γονέας;
Ίσως το σημαντικότερο είναι να παρατηρήσεις πρώτα τη δική σου αγωνία. Πόσο από το άγχος αφορά πραγματικά το παιδί σου και πόσο αφορά τον δικό σου φόβο μήπως δεν τα καταφέρει; Όταν ένας γονέας καταφέρνει να ηρεμήσει τη δική του ανησυχία, δημιουργεί περισσότερο χώρο ώστε και το παιδί να εμπιστευτεί τη δική του διαδρομή.
Να τον στείλω σε σύμβουλο επαγγελματικού προσανατολισμού;
Μπορεί να βοηθήσει, ιδίως όταν προσφέρει έκθεση σε επαγγέλματα και όχι μόνο τεστ. Καλό είναι να το βλέπεις ως πηγή πληροφορίας και όχι ως μηχανή απάντησης. Κανένα τεστ δεν γνωρίζει το παιδί σου καλύτερα από όσο μπορεί να το γνωρίσει το ίδιο μέσα από εμπειρίες.
Πόσο συχνά να ανοίγω το θέμα;
Λιγότερο συχνά από όσο θα ήθελες. Η επανάληψη της ίδιας ερώτησης μεταφέρει ανησυχία, όχι ενδιαφέρον. Μία ουσιαστική συζήτηση τον μήνα, σε ήρεμη στιγμή, κάνει περισσότερα από πέντε σύντομες υπενθυμίσεις την εβδομάδα.
Γιατί ένα επάγγελμα δεν είναι ταυτότητα;
Επειδή η αξία ενός ανθρώπου δεν εξαρτάται από έναν τίτλο ή μια σχολή.
Αν κρατήσεις μία μόνο σκέψη από αυτό το άρθρο, ας είναι αυτή: το παιδί σου δεν χρειάζεται να γνωρίζει σήμερα ποιος θα είναι σε είκοσι χρόνια. Χρειάζεται να γνωρίζει ότι, όποια διαδρομή κι αν ακολουθήσει και όποιες αλλαγές κι αν κάνει στην πορεία, η αξία του δεν αλλάζει.
Ο κόσμος αλλάζει πιο γρήγορα από ποτέ. Τα επαγγέλματα μεταμορφώνονται, νέα δημιουργούνται και άλλα εξαφανίζονται. Αυτό που θα βοηθήσει πραγματικά έναν νέο άνθρωπο δεν είναι να προβλέψει τέλεια το μέλλον. Είναι να μάθει να γνωρίζει τον εαυτό του, να προσαρμόζεται στις αλλαγές και να συνεχίζει να μαθαίνει σε όλη τη διάρκεια της ζωής του.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη εκπαίδευση που μπορούμε να του προσφέρουμε.
Θέλεις να επικοινωνείς έτσι;
Jay Williams, Master NLP Trainer με περισσότερα από 30 χρόνια, από τη Hellenic NLP Academy.
Δύο διαδρομές, ανάλογα με το πού βρίσκεσαι.
ΔΩΡΕΑΝ ΤΕΣΤ
Πόσο γεμάτο είναι το ρεζερβουάρ σου;
Κατέβασε το ΤΕΣΤ για να το μάθεις. Επτά βράδια, δύο λεπτά το καθένα. Στο τέλος έχεις έναν χάρτη με το πού πάει πραγματικά η ενέργειά σου και πού χάνεται.
Με την εγγραφή σου συμφωνείς να λαμβάνεις ενημερωτικά email από την Hellenic NLP Academy. Θα σου στείλουμε πρώτα ένα email επιβεβαίωσης. Διαγράφεσαι όποτε θέλεις, με ένα κλικ. Όροι και Πολιτική Απορρήτου.
Δεν θέλεις το Τεστ;
Πάρε μόνο τις ενημερώσεις: καινούρια άρθρα, ημερομηνίες σεμιναρίων και ό,τι ετοιμάζουμε.
ΘΕΛΩ ΜΟΝΟ ΤΙΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΙΣ