Η κατανόηση είναι ένα σημαντικό βήμα. Δεν είναι όμως πάντα το τελευταίο βήμα προς την αλλαγή.
Με μια ματιά
| Η δύσκολη σκέψη | «Μήπως τελικά το πρόβλημα είμαι εγώ;» |
| Η απάντηση | Όχι. Η ίδια η ερώτηση δείχνει ότι έχει προηγηθεί δουλειά |
| Το πραγματικό ζήτημα | Ίσως λύνεις ένα διαφορετικό πρόβλημα με τα ίδια εργαλεία |
| Η κεντρική ιδέα | Τα μοτίβα δεν δημιουργήθηκαν ως προβλήματα, δημιουργήθηκαν ως λύσεις |
| Γιατί επιμένουν | Επειδή λειτούργησαν, και το νευρικό σύστημα τα διατήρησε |
| Τι δεν βοηθά | Η ατέλειωτη αναζήτηση της «ρίζας» και η επανάληψη της ίδιας ιστορίας |
| Τι δεν είναι αυτό το άρθρο | Δεν είναι ψυχοθεραπεία και δεν την υποκαθιστά |
Μήπως τελικά το πρόβλημα είμαι εγώ;
Όχι. Και αξίζει να απαντηθεί αυτό πρώτο, πριν από όλα τα άλλα.
«Τα έχω δοκιμάσει όλα» είναι μια φράση που ακούγεται συχνά, και πολλές φορές είναι αληθινή. Χρόνια ψυχοθεραπείας. Βιβλία προσωπικής ανάπτυξης. Σεμινάρια. Διαλογισμός. Ημερολόγιο. Podcast που σε ενέπνευσαν.
Κι όμως έρχεται μια συνηθισμένη μέρα. Ένα μήνυμα που δεν απαντήθηκε. Ένα σχόλιο. Μια σιωπή. Και ξαφνικά αντιδράς ακριβώς όπως αντιδρούσες πριν από δέκα ή είκοσι χρόνια, πριν προλάβεις καν να εφαρμόσεις όσα έχεις μάθει.
Το γεγονός ότι εξακολουθείς να δυσκολεύεσαι δεν σημαίνει ότι απέτυχες, ούτε ότι η προσπάθειά σου ήταν μάταιη. Στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι που αναρωτιούνται αν έχουν αλλάξει είναι συνήθως εκείνοι που έχουν ήδη επενδύσει πολύ χρόνο στην προσωπική τους ανάπτυξη.
Το θέμα δεν είναι ότι δεν προσπάθησες αρκετά. Ίσως είναι ότι προσπαθείς να λύσεις ένα διαφορετικό πρόβλημα με τα ίδια εργαλεία.
Γιατί η κατανόηση δεν είναι το ίδιο με την αλλαγή;
Επειδή το να γνωρίζεις γιατί συμβαίνει κάτι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορείς και να το αλλάξεις.
Η κατανόηση του εαυτού μας έχει μεγάλη αξία, και αυτό δεν είναι εντύπωση. Σε συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2018, που δημοσιεύτηκε στο American Journal of Psychiatry, εξετάστηκαν είκοσι δύο μελέτες με χίλιους εκατόν δώδεκα ανθρώπους και βρέθηκε μέτρια σχέση ανάμεσα στην επίγνωση του ασθενούς και το αποτέλεσμα της ψυχοθεραπείας, συγκρίσιμη σε μέγεθος με παράγοντες όπως η θεραπευτική συμμαχία και η ενσυναίσθηση.
Η επίγνωση λοιπόν δεν είναι χάσιμο χρόνου. Είναι θεμέλιο.
Όμως πολλοί άνθρωποι γνωρίζουν ακριβώς γιατί αντιδρούν με έναν συγκεκριμένο τρόπο, κι όμως όταν έρθει η στιγμή αντιδρούν ξανά όπως πάντα. Δεν είναι έλλειψη θέλησης. Είναι ότι η κατανόηση και η αλλαγή είναι δύο διαφορετικές διαδικασίες.
Πηγή: Jennissen και συνεργάτες, «Association Between Insight and Outcome of Psychotherapy: Systematic Review and Meta-Analysis», American Journal of Psychiatry, 2018. Τα δεδομένα είναι συσχετιστικά και δεν επιτρέπουν συμπεράσματα αιτιότητας.
Κι αν αυτό που σήμερα σε δυσκολεύει ήταν κάποτε η καλύτερη λύση;
Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη ιδέα του άρθρου. Οι περισσότεροι τρόποι με τους οποίους λειτουργούμε σήμερα δεν δημιουργήθηκαν ως προβλήματα. Δημιουργήθηκαν ως λύσεις.
Η διαρκής παρατήρηση της διάθεσης των άλλων
Ένα παιδί που έμαθε να παρατηρεί συνεχώς τη διάθεση των άλλων ίσως το έκανε επειδή έτσι ένιωθε μεγαλύτερη ασφάλεια.
Το να μη ζητάς ποτέ βοήθεια
Ένα παιδί που έμαθε να μη ζητά βοήθεια ίσως έμαθε ότι η ανάγκη του δεν εισακουόταν.
Η προσπάθεια να είσαι πάντα τέλειος
Ένα παιδί που προσπάθησε να είναι πάντα τέλειο ίσως πίστεψε ότι έτσι θα εξασφάλιζε περισσότερη αποδοχή.
Αυτές οι στρατηγικές δεν ήταν λάθος. Ήταν οι καλύτερες δυνατές λύσεις που μπορούσε να βρει κάποιος εκείνη τη στιγμή. Και επειδή λειτούργησαν, το νευρικό σύστημα τις διατήρησε.
Το ζήτημα είναι ότι συνεχίζουν να λειτουργούν ακόμη κι όταν οι συνθήκες έχουν αλλάξει.
Γιατί η λογική από μόνη της δεν αρκεί;
Επειδή η γνώση δεν φτάνει πάντα στο σημείο όπου δημιουργήθηκε το μοτίβο.
Πολλά από τα αυτόματα μοτίβα μας διαμορφώθηκαν πολύ πριν αποκτήσουμε τη δυνατότητα να τα επεξεργαστούμε λογικά. Δεν δημιουργήθηκαν μέσα από επιχειρήματα. Δημιουργήθηκαν μέσα από εμπειρίες.
Γι᾽ αυτό και δεν αλλάζουν πάντα μόνο με νέες σκέψεις. Δεν σημαίνει ότι η λογική δεν έχει αξία. Σημαίνει ότι μερικές φορές χρειάζεται να δουλέψουμε και στο επίπεδο όπου δημιουργήθηκε η αρχική εμπειρία.
Χρειάζεται πάντα να ψάχνεις πιο βαθιά;
Όχι. Και αυτή η παραδοχή σταματά έναν ατελείωτο κύκλο.
Όταν κάτι συνεχίζει να επαναλαμβάνεται, είναι εύκολο να πιστέψεις ότι δεν έχεις βρει ακόμη τη ρίζα. Έτσι αρχίζει η αναζήτηση: άλλο βιβλίο, άλλη μέθοδος, άλλο σεμινάριο, άλλη θεωρία.
Μερικές φορές όμως γνωρίζεις ήδη αρκετά. Ξέρεις τι συνέβη. Ξέρεις πότε ξεκίνησε. Ξέρεις γιατί δημιουργήθηκε. Το να αφηγείσαι ξανά και ξανά την ίδια ιστορία δεν προσθέτει απαραίτητα κάτι νέο.
Ίσως το επόμενο βήμα να μην είναι να κατανοήσεις περισσότερο. Ίσως να είναι να μπορέσεις, σταδιακά, να αφήσεις πίσω αυτό που κάποτε σε προστάτευσε.
Πού μπορεί να βοηθήσει το NLP;
Στο να παρατηρήσεις πώς οργανώνεται εσωτερικά μια εμπειρία και πώς διατηρούνται ορισμένα μοτίβα με την πάροδο του χρόνου.
Το NLP δεν υποστηρίζει ότι μπορεί να λύσει κάθε δυσκολία, ούτε αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία ή τη φροντίδα ψυχικής υγείας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εργασία επικεντρώνεται λιγότερο στην επανάληψη της ιστορίας και περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο η εμπειρία εξακολουθεί να επηρεάζει το παρόν.
Δεν υπάρχει μία μέθοδος κατάλληλη για όλους. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι ποιο κομμάτι της διαδικασίας χρειάζεται τώρα προσοχή.
Πάρε ένα χαρτί και γράψε ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται συχνά στη ζωή σου. Για παράδειγμα: «απομακρύνομαι όταν αισθάνομαι ότι θα απορριφθώ».
Στη συνέχεια απάντησε σε δύο ερωτήσεις: από τι προσπαθούσε να με προστατεύσει αυτό το μοτίβο όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά, και πόσο περίπου χρονών ήμουν τότε.
Μην προσπαθήσεις να βρεις τη σωστή απάντηση. Παρατήρησε μόνο τι αλλάζει όταν σταματάς να βλέπεις αυτό το μοτίβο ως προσωπικό ελάττωμα και αρχίζεις να το αντιμετωπίζεις ως στρατηγική που κάποτε είχε σκοπό.
Συχνές ερωτήσεις
Σημαίνει ότι όλη η ψυχοθεραπεία ή η προσωπική δουλειά που έχω κάνει δεν βοήθησε;
Όχι, κάθε άλλο. Η κατανόηση των εμπειριών και των μοτίβων σου αποτελεί πολύ σημαντική βάση για κάθε επόμενη αλλαγή. Το γεγονός ότι χρειάζεσαι ίσως ένα διαφορετικό είδος δουλειάς στη συνέχεια δεν μειώνει την αξία όσων έχεις ήδη κατακτήσει.
Γιατί ξέρω τι πρέπει να κάνω αλλά συνεχίζω να κάνω το ίδιο;
Γιατί η συνειδητή γνώση και οι αυτόματες αντιδράσεις δεν λειτουργούν στο ίδιο επίπεδο. Η πρόθεση διαμορφώνεται συνειδητά, ενώ τα αυτόματα μοτίβα ενεργοποιούνται πολύ γρηγορότερα. Δεν είναι απαραίτητα θέμα πειθαρχίας, είναι θέμα του τρόπου με τον οποίο έχει οργανωθεί η εμπειρία.
Γιατί ένα μοτίβο επιμένει ακόμη κι όταν δεν το θέλω;
Επειδή δημιουργήθηκε ως λύση και όχι ως πρόβλημα. Κάποτε προσέφερε προστασία ή ασφάλεια, λειτούργησε, και το νευρικό σύστημα το διατήρησε. Συνεχίζει να ενεργοποιείται ακόμη κι όταν οι συνθήκες έχουν αλλάξει.
Πόσο χρόνο χρειάζεται για να αλλάξει ένα τέτοιο μοτίβο;
Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους. Ορισμένες αλλαγές συμβαίνουν γρηγορότερα από όσο περιμένουμε, άλλες απαιτούν περισσότερο χρόνο. Το ουσιαστικό κριτήριο δεν είναι η ταχύτητα, είναι αν αρχίζεις να ανταποκρίνεσαι διαφορετικά σε καταστάσεις που παλαιότερα ενεργοποιούσαν πάντα το ίδιο μοτίβο.
Χρειάζομαι ψυχοθεραπεία ή coaching;
Εξαρτάται από τη φύση της δυσκολίας. Αν τα συμπτώματα είναι έντονα, παρατεταμένα ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητά σου, είναι σημαντικό να απευθυνθείς σε επαγγελματία ψυχικής υγείας. Το coaching και το NLP μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, όχι ως υποκατάστατα της κατάλληλης θεραπευτικής ή ιατρικής φροντίδας.
Βοηθά η επίγνωση ή είναι χάσιμο χρόνου;
Βοηθά. Μετα-ανάλυση του 2018 στο American Journal of Psychiatry, με είκοσι δύο μελέτες και χίλιους εκατόν δώδεκα ανθρώπους, βρήκε μέτρια σχέση ανάμεσα στην επίγνωση και το αποτέλεσμα της ψυχοθεραπείας. Τα δεδομένα είναι συσχετιστικά και δεν αποδεικνύουν αιτιότητα, όμως δείχνουν ότι η επίγνωση δεν είναι περιττή.
Ίσως δεν χρειάζεται να προσπαθήσεις περισσότερο
Ίσως χρειάζεται να σταματήσεις να πολεμάς αυτό που κάποτε σε προστάτευσε.
Το γεγονός ότι ένα μοτίβο εξακολουθεί να εμφανίζεται δεν σημαίνει ότι απέτυχες. Πολύ συχνά σημαίνει ότι ένα μέρος του εαυτού σου συνεχίζει, με απόλυτη συνέπεια, να κάνει τη δουλειά που κάποτε το κράτησε ασφαλές.
Η επόμενη αλλαγή ίσως να μην έρθει επειδή θα προσπαθήσεις πιο σκληρά. Ίσως να έρθει όταν αναγνωρίσεις με σεβασμό ότι αυτό το μοτίβο ολοκλήρωσε τον σκοπό του.
Πού μπορείς να δουλέψεις σε αυτό το επίπεδο;
Στη Hellenic NLP Academy, μέσα από το NLP TimeScape Professional Path, ένα επαγγελματικό πρόγραμμα επτά μηνών με πέντε διεθνείς πιστοποιήσεις.
Μία από αυτές είναι η πιστοποίηση στο TimeScape System™, το ιδιόκτητο βιωματικό μοντέλο του Jay Williams, που δουλεύει με τη θέση από την οποία βλέπεις την ιστορία σου και όχι με την επανάληψή της.
Δες τη διαδρομή και τις πέντε πιστοποιήσεις στο NLP TimeScape Professional Path.
Αν θέλεις πρώτα να το ζήσεις, ξεκίνα από μια βιωματική συνάντηση TimeScape Experience.
ΔΩΡΕΑΝ ΤΕΣΤ
Πόσο γεμάτο είναι το ρεζερβουάρ σου;
Κατέβασε το ΤΕΣΤ για να το μάθεις. Επτά βράδια, δύο λεπτά το καθένα. Στο τέλος έχεις έναν χάρτη με το πού πάει πραγματικά η ενέργειά σου και πού χάνεται.
Με την εγγραφή σου συμφωνείς να λαμβάνεις ενημερωτικά email από την Hellenic NLP Academy. Θα σου στείλουμε πρώτα ένα email επιβεβαίωσης. Διαγράφεσαι όποτε θέλεις, με ένα κλικ. Όροι και Πολιτική Απορρήτου.
Δεν θέλεις το Τεστ;
Πάρε μόνο τις ενημερώσεις: καινούρια άρθρα, ημερομηνίες σεμιναρίων και ό,τι ετοιμάζουμε.
ΘΕΛΩ ΜΟΝΟ ΤΙΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΙΣ