Η ηρεμία δεν έρχεται όταν ο κόσμος σταματήσει να αλλάζει. Έρχεται όταν αλλάζει ο τρόπος που σχετίζεσαι με την αβεβαιότητα.
Με μια ματιά
| Το σύμπτωμα | Διαρκής ένταση χωρίς συγκεκριμένη αιτία, σαν κινητήρας στο ρελαντί |
| Το συνηθισμένο λάθος | Να ψάχνεις το πρόβλημα, και όταν δεν το βρίσκεις να συμπεραίνεις ότι κάτι δεν πάει καλά με εσένα |
| Δύο είδη άγχους | Αυτό που είναι πληροφορία και δείχνει κάπου, και αυτό που είναι καιρός και δεν δείχνει πουθενά |
| Τι δείχνει η έρευνα | Η αβεβαιότητα μπορεί να είναι πιο αγχωτική από τη βεβαιότητα ενός δυσάρεστου γεγονότος |
| Ο ψυχολογικός όρος | Δυσανεξία στην αβεβαιότητα, intolerance of uncertainty |
| Τι αλλάζει | Όχι πόση αβεβαιότητα υπάρχει, αλλά πόση μπορεί να αντέξει το νευρικό σύστημα |
| Πότε χρειάζεται επαγγελματίας | Όταν το άγχος διαρκεί, επηρεάζει ύπνο, όρεξη, διάθεση ή λειτουργικότητα |
Γιατί νιώθεις ένταση χωρίς να σε φοβίζει κάτι συγκεκριμένο;
Επειδή το νευρικό σύστημα δεν αντιδρά μόνο σε γεγονότα. Αντιδρά και στην έλλειψη προβλεψιμότητας.
Δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που να σε φοβίζει, κι αυτό είναι ίσως το πιο παράξενο. Η δουλειά σου συνεχίζεται. Οι άνθρωποι που αγαπάς είναι καλά. Δεν συνέβη κάποιο σοβαρό γεγονός.
Κι όμως από το πρωί υπάρχει μια διαρκής ένταση μέσα σου. Σαν ένας κινητήρας που δουλεύει στο ρελαντί και δεν σβήνει ποτέ.
Πιάνεις το κινητό. Το αφήνεις. Το ξαναπιάνεις. Διαβάζεις ειδήσεις. Κλείνεις την οθόνη. Ξέρεις ότι τίποτα από αυτά δεν θα σε καθησυχάσει. Κι όμως το κάνεις ξανά.
Η απάντηση είναι ναι. Αλλά ίσως όχι με τον τρόπο που περιμένεις.
Γιατί δεν αρκεί πια το «κάνε υπομονή»;
Επειδή η υπομονή είναι εργαλείο για κάτι που τελειώνει. Και πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι η καταιγίδα δεν τελειώνει, απλώς αλλάζει μορφή.
Πανδημία. Οικονομική αβεβαιότητα. Πόλεμοι. Τεχνητή νοημοσύνη. Ταχύτατες αλλαγές στην εργασία. Κλιματική κρίση.
Όταν το «κρατήσου λίγο ακόμη» γίνεται μόνιμος τρόπος ζωής, η αντοχή μετατρέπεται σιγά σιγά σε διαρκή ένταση.
Και αυτή η ένταση δεν εμφανίζεται μόνο στην παραγωγικότητα. Εμφανίζεται στον ύπνο. Στην υπομονή. Στον τρόπο που μιλάμε στους ανθρώπους που αγαπάμε. Στην αίσθηση ότι ποτέ δεν χαλαρώνουμε πραγματικά.
Είναι όλο το άγχος ίδιο;
Όχι, και αυτή η διάκριση μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που το αντιμετωπίζεις.
| Άγχος ως πληροφορία | Άγχος ως καιρός | |
|---|---|---|
| Τι κάνει | Δείχνει προς κάτι συγκεκριμένο | Δεν δείχνει πουθενά |
| Πού εμφανίζεται | Απόφαση που αναβάλλεις, συζήτηση που αποφεύγεις, θέμα που ξέρεις ότι χρειάζεται αντιμετώπιση | Το νευρικό σύστημα προσπαθεί να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο που αλλάζει συνεχώς |
| Τι βοηθά | Το πρώτο μικρό βήμα. Πολύ συχνά η ένταση αρχίζει να μειώνεται αμέσως | Η αναγνώριση. Δεν υπάρχει κάτι να λυθεί |
Το λάθος που κάνουμε συχνά είναι ότι προσπαθούμε να λύσουμε τη βροχή.
Ψάχνουμε επίμονα να βρούμε το πρόβλημα. Και όταν δεν βρίσκουμε τίποτα συγκεκριμένο, καταλήγουμε στο συμπέρασμα «άρα κάτι δεν πάει καλά με μένα».
Ίσως όμως να μην υπάρχει τίποτα λάθος. Ίσως απλώς προσπαθείς να ελέγξεις κάτι που δεν ελέγχεται.
Γιατί μας επηρεάζει τόσο πολύ η αβεβαιότητα;
Επειδή, σε ορισμένες συνθήκες, το «δεν ξέρω τι θα γίνει» είναι πιο αγχωτικό από το «ξέρω ότι θα συμβεί».
Σε μελέτη του University College London, δημοσιευμένη στο Nature Communications το 2016, σαράντα πέντε συμμετέχοντες έπαιζαν ένα παιχνίδι στον υπολογιστή: γύριζαν πέτρες κάτω από τις οποίες μπορούσε να κρύβεται φίδι, και όταν υπήρχε φίδι δέχονταν μια ελαφριά ηλεκτρική εκκένωση.
Η πιθανότητα να υπάρχει φίδι άλλαζε μέσα στο πείραμα. Το στρες μετρήθηκε με τρεις τρόπους: αυτοαναφορά, διαστολή κόρης και εφίδρωση.
| Πιθανότητα δυσάρεστου | Επίπεδο στρες |
|---|---|
| 0%, δεν θα συμβεί | Από τα χαμηλότερα |
| 50%, μπορεί και να συμβεί | Το υψηλότερο |
| 100%, θα συμβεί σίγουρα | Από τα χαμηλότερα |
Δεν είναι υπερβολή, ούτε αδυναμία χαρακτήρα. Είναι ένας φυσικός τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος.
Πηγή: Archy de Berker και συνεργάτες, «Computations of uncertainty mediate acute stress responses in humans», Nature Communications, 2016, UCL Institute of Neurology.
Τι είναι η δυσανεξία στην αβεβαιότητα;
Ο όρος που χρησιμοποιεί η ψυχολογία για να περιγράψει πόση αβεβαιότητα μπορεί να αντέξει κάποιος πριν ενεργοποιηθεί ο συναγερμός.
Δεν αφορά το πόση αβεβαιότητα υπάρχει στη ζωή σου. Αφορά την ανοχή του δικού σου νευρικού συστήματος σε αυτήν.
Και εδώ βρίσκεται το αισιόδοξο στοιχείο. Δεν μπορείς να ελέγξεις τον κόσμο, μπορείς όμως να καλλιεργήσεις σταδιακά μεγαλύτερη ανοχή στην αβεβαιότητα.
Πού μπορεί να βοηθήσει το NLP;
Στην παρατήρηση, όχι στη θεραπεία. Το NLP δεν αποτελεί θεραπεία για το άγχος και δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση ή τη φροντίδα από επαγγελματία ψυχικής υγείας όταν αυτή είναι απαραίτητη.
Μπορεί όμως να προσφέρει ένα χρήσιμο πλαίσιο για να αναγνωρίσεις πώς δημιουργείς εσωτερικά την εμπειρία της αβεβαιότητας. Ποιες εικόνες, ποιες σκέψεις ή ποιες ερμηνείες ενεργοποιούν την ένταση. Και πώς μπορείς να αποκτήσεις περισσότερες επιλογές στον τρόπο που ανταποκρίνεσαι.
Ο στόχος δεν είναι να εξαφανιστεί κάθε αβεβαιότητα. Είναι να πάψει να καθορίζει κάθε σου απόφαση.
Πάρε ένα χαρτί και γράψε όλα όσα σε απασχολούν αυτή τη στιγμή. Χωρίς να τα οργανώσεις, χωρίς να τα φιλτράρεις.
Στη συνέχεια, δίπλα σε κάθε πρόταση γράψε μία μόνο λέξη: «Απόφαση» ή «Καιρός».
Αν είναι κάτι που απαιτεί ενέργεια, σημείωσε ποιο θα είναι το επόμενο μικρό βήμα και πότε θα το κάνεις. Αν είναι κάτι που δεν μπορείς να ελέγξεις, απλώς αναγνώρισέ το.
Μην προσπαθήσεις να το λύσεις.
Μερικές φορές το μεγαλύτερο βάρος του άγχους δεν είναι το ίδιο το συναίσθημα. Είναι η συνεχής προσπάθεια να λύσουμε κάτι που δεν είναι δυνατόν να λυθεί.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς θα καταλάβω αν το άγχος μου είναι φυσιολογικό ή χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια;
Το άγχος αποτελεί φυσιολογικό μέρος της ανθρώπινης ζωής. Αν όμως διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, επηρεάζει τον ύπνο, την όρεξη, τη διάθεσή σου ή την ικανότητά σου να λειτουργείς στην καθημερινότητα, είναι σημαντικό να απευθυνθείς σε επαγγελματία ψυχικής υγείας. Οι αγχώδεις διαταραχές είναι πραγματικές, συχνές και αντιμετωπίσιμες.
Γιατί η αβεβαιότητα αγχώνει περισσότερο από μια σίγουρη κακή είδηση;
Επειδή το νευρικό σύστημα δυσκολεύεται περισσότερο με την απρόβλεπτη κατάσταση παρά με τη γνωστή. Σε μελέτη του University College London το 2016 με σαράντα πέντε συμμετέχοντες, το στρες ήταν υψηλότερο στην πιθανότητα 50% από ό,τι στο 0% ή στο 100%.
Αν δεν μπορώ να αλλάξω τον κόσμο, γιατί να δουλέψω με το άγχος μου;
Επειδή δεν προσπαθείς να αλλάξεις τον κόσμο, αλλά τη σχέση σου με αυτόν. Η ενέργεια που καταναλώνεις προσπαθώντας να προβλέψεις κάθε πιθανό σενάριο είναι η ίδια ενέργεια που θα χρειαστείς όταν έρθει η στιγμή να αντιμετωπίσεις μια πραγματική πρόκληση.
Η ηρεμία σημαίνει ότι δεν με νοιάζει;
Όχι. Η αδιαφορία απομακρύνει τον άνθρωπο από τη ζωή, ενώ η ηρεμία του επιτρέπει να παραμένει παρών, να αισθάνεται, να σκέφτεται καθαρά και να επιλέγει συνειδητά πώς θα ανταποκριθεί.
Πώς ξεχωρίζω τι χρειάζεται απόφαση και τι είναι απλώς ο καιρός;
Ρώτησε αν υπάρχει ένα συγκεκριμένο επόμενο βήμα που εξαρτάται από εσένα. Αν υπάρχει, είναι απόφαση και ωφελεί να ορίσεις πότε θα γίνει. Αν δεν υπάρχει, είναι καιρός και ωφελεί μόνο η αναγνώριση.
Μπορώ να δουλέψω μόνος μου;
Πολλά από τα εργαλεία αυτοπαρατήρησης μπορούν να εφαρμοστούν και μόνος σου. Ωστόσο υπάρχουν αυτόματα μοτίβα δύσκολο να αναγνωρίσουμε, επειδή τα βιώνουμε εκ των έσω.
Η ηρεμία δεν σημαίνει ότι ο κόσμος έγινε ασφαλής
Σημαίνει ότι εσύ έμαθες να στέκεσαι διαφορετικά μέσα σε αυτόν.
Δεν χρειάζεται να περιμένεις να σταματήσουν οι αλλαγές για να νιώσεις ξανά γαλήνη. Ο κόσμος πιθανότατα θα συνεχίσει να είναι αβέβαιος.
Η πραγματική αλλαγή μπορεί να συμβεί όταν πάψεις να προσπαθείς να ελέγξεις ό,τι δεν ελέγχεται και αρχίσεις να επενδύεις την ενέργειά σου σε όσα βρίσκονται πραγματικά μέσα στην επιρροή σου.
Και ίσως απόψε αξίζει μία μόνο ερώτηση: αυτό που με απασχολεί είναι κάτι που χρειάζεται απόφαση, ή είναι απλώς ο καιρός;
Η απάντηση δεν εξαφανίζει τις δυσκολίες. Μπορεί όμως να σου δείξει πού αξίζει να στραφεί η προσοχή σου, και πού αρκεί προς το παρόν να ανοίξεις μια ομπρέλα.
Πού μπορείς να δουλέψεις με αυτά τα μοτίβα;
Στη Hellenic NLP Academy, μέσα από το NLP TimeScape Professional Path, ένα επαγγελματικό πρόγραμμα επτά μηνών με πέντε διεθνείς πιστοποιήσεις.
Μία από αυτές είναι η πιστοποίηση στο TimeScape System™, το ιδιόκτητο βιωματικό μοντέλο του Jay Williams, που δουλεύει με τον τρόπο που οργανώνεται η εμπειρία στον χρόνο. Και η αβεβαιότητα είναι, στην ουσία, σχέση με το μέλλον.
Δες τη διαδρομή και τις πέντε πιστοποιήσεις στο NLP TimeScape Professional Path.
Αν θέλεις πρώτα να το ζήσεις, ξεκίνα από μια βιωματική συνάντηση TimeScape Experience.
ΔΩΡΕΑΝ ΤΕΣΤ
Πόσο γεμάτο είναι το ρεζερβουάρ σου;
Κατέβασε το ΤΕΣΤ για να το μάθεις. Επτά βράδια, δύο λεπτά το καθένα. Στο τέλος έχεις έναν χάρτη με το πού πάει πραγματικά η ενέργειά σου και πού χάνεται.
Με την εγγραφή σου συμφωνείς να λαμβάνεις ενημερωτικά email από την Hellenic NLP Academy. Θα σου στείλουμε πρώτα ένα email επιβεβαίωσης. Διαγράφεσαι όποτε θέλεις, με ένα κλικ. Όροι και Πολιτική Απορρήτου.
Δεν θέλεις το Τεστ;
Πάρε μόνο τις ενημερώσεις: καινούρια άρθρα, ημερομηνίες σεμιναρίων και ό,τι ετοιμάζουμε.
ΘΕΛΩ ΜΟΝΟ ΤΙΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΕΙΣ